Regionale Energiestrategie (RES)

Algemeen

Een energieneutrale regio in 2050, hoe gaan we dat met elkaar bereiken? Om de CO2-uitstoot te beperken zullen we anders met onze beschikbare energie om moeten gaan. We zullen veel energie moeten besparen en overschakelen van fossiele naar duurzame bronnen zoals windenergie en zonne-energie. Dat is in het kort de ‘energietransitie’.

Klimaatakkoord en de RES

In het landelijk Klimaatakkoord is onder andere afgesproken dat Nederland meer zonne- en windenergie op land gaat opwekken om de CO2-uitstoot te verminderen. Zo voorkomen we dat de aarde met meer dan twee graden Celsius opwarmt.

Gemeenten, waterschappen, provincies en netbeheerders zoeken samen met heel veel andere betrokken partijen, inwoners en bedrijven naar geschikte plekken daarvoor. Dat doen al deze partijen door in 30 energieregio’s samen te werken aan een Regionale Energiestrategie, de RES. 

In onderstaande video ziet en hoort u meer over het wie, hoe, wat en waarom van de RES.

Regionale Energiestrategie Alblasserwaard

Gemeente Molenlanden werkt samen met gemeente Gorinchem aan de Regionale Energiestrategie (RES) Alblasserwaard. In de RES 1.0 (juli 2021) staat beschreven hoe we de energietransitie gaan realiseren. De doelstellingen zijn:

  • In 2030 wordt 20% energie bespaard.
  • In 2030 komt 35% van het energiegebruik via natuurlijke bronnen zoals zon, wind, water en bodem (1150TJ).
  • In 2050 is de regio energieneutraal.

Belangrijk uitgangspunt is dat zorgvuldig wordt omgegaan met de waarden en het landschappelijke karakter van de regio Alblasserwaard, zoals de natuur en cultuurhistorie.

Hoe maken we de energietransitie?

In 2030 wordt 1150 TJ (0,32Twh) duurzame energie opgewekt door middel van zon en wind. Voor de opwekking van duurzame elektriciteit draagt windenergie 49% bij aan het totale bod. Dit is 564 TJ. Het RES-bod voor grootschalig zon-op-dak is 51% van het totale bod, ofwel 588 TJ. Ook zijn warmte en innovatie benoemd als belangrijke pijlers voor het realiseren van de RES-doelstellingen. 
Er zijn meerdere sporen die we volgen om de energietransitie mogelijk te maken: 

Duurzame energie opwekken door wind

Voor de opwekking van duurzame elektriciteit draagt windenergie 49% bij aan het totale bod. Dit is 564 TJ.

Op dit moment is 18% van ons RES-bod voor windenenergie gerealiseerd door de stroomopwekking van het bestaande windpark Giessenwind en zit 13% in de pijplijn door middel van windpark Groote Haar. Voor de realisatie van de resterende ambitie voor wind (69% van ons bod, 389 TJ) zijn 6 tot 10 turbines nodig.

Tot eind 2022 zijn de zoekgebieden A15 Oost en Avelingen verkend. A15 Oost is komen te vervallen omdat het te dicht bij een woonwijk staat. Eind 2022 is besloten om ook voor Avelingen een pas op de plaats te maken. 

De RES-partners hebben afgesproken om te zoeken naar reëel haalbare alternatieve locaties om het windbod uit RES 1.0 te kunnen realiseren. Locatie Avelingen is wel als terugvaloptie benoemd voor als de gezamenlijke verkenning geen nieuwe windlocaties oplevert. Voor het zoeken naar locaties zijn door de gemeenteraad op 25 mei 2023 uitgangspunten vastgesteld.

Kaart met zoeklocaties windverkenning Alblasserwaard
Kaart met zoeklocaties windverkenning Alblasserwaard

Verkenning locaties voor windenergie

De uitgangspunten zijn met een enquête voorgelegd aan de omgeving en voorzien van een weging. Een brede technische verkenning heeft vervolgens geleid tot een lijst met mogelijke zoeklocaties voor windenergie.  Deze lijst was op 8 november 2023 bekend en de gezamenlijke raadsvergadering hierover was al op 28 november. 

De gemeenteraad van Gorinchem nam het gezamenlijke raadsvoorstel aan, in de gecombineerde raadsvergadering van 28 november 2023. De raad van Molenlanden nam in diezelfde vergadering een amendement aan waarin werd gevraagd om een reactie van de provincie De raad van Gorinchem formuleerde een vergelijkbaar verzoek in de vorm van een motie. De provincie heeft in een antwoordbrief laten weten het voorgestelde proces te steunen. De raad van Molenlanden neemt heeft op 23 januari 2024 ingestemd met een nadere verkenning van de locaties. Er zijn zes voorlopige zoeklocaties aangewezen om verder te onderzoeken . Uiteindelijk zijn er naar verwachting 1 á 2 locaties nodig om het bod uit de RES te realiseren. 

Het doel van de verkenning is het onderzoeken of er reële en alternatieve locaties zijn voor Avelingen. Mochten die er niet zijn dan is Avelingen de terugvaloptie. Wel is het zo dat Avelingen alleen niet genoeg is om het volledige windbod te halen. Er moeten dus in ieder geval één tot twee locaties voor windmolens bijkomen in onze regio.

Inwoners en ondernemers raadpleging

Met het traject van de raadpleging voor de komende periode is door beide raden al ingestemd. De afgelopen maanden zijn inwoners en ondernemers van de Alblasserwaard intensief betrokken bij de verkenning.

Alle geluiden tellen mee De betrokkenheid bij de windverkenning is groot. Dat is te zien aan de online raadpleging die door ruim 2500 mensen is ingevuld. We merken dat in de werkgroepen. Horen dat tijdens bijeenkomsten waar wij te gast zijn in de dorpshuizen en andere zalen. Ook ontvangen we mails en telefoontjes van inwoners die hun gevoel of mening willen delen. Positief of negatief: Alle geluiden worden verzameld en met de raden gedeeld.

Online raadpleging; beperk overlast voor omwonenden 

De uitkomsten van de online raadpleging onder inwoners over toevoeging van windlocaties in de Alblasserwaard zijn bekend. De raadpleging werd door ruim 2.500 inwoners uit de regio ingevuld.

Beperken overlast, landschap, erfgoed en natuur belangrijkste aandachtspunten

Aan de online raadpleging namen inwoners uit Molenlanden, Gorinchem en alle buurgemeenten deel. Deelnemers hebben verschillende perspectieven als het gaat over windenergie. Veel deelnemers zijn kritisch of negatief over de ambitie om windenergie op te wekken in de regio, maar er is ook een groep inwoners die hier positief in staan. Het voorkomen van overlast is voor omwonenden het belangrijkste aandachtspunt. Daarnaast wordt ook het voorkomen van aantasting van het open polderlandschap door windturbines door een grote groep inwoners belangrijk gevonden. Net als de mogelijke impact van windturbines op natuur en erfgoed. 

De raadpleging heeft ook informatie opgeleverd over welke kwaliteiten inwoners zien in de verschillende zoeklocaties en welke specifieke aandachtspunten spelen bij mogelijke realisatie van windturbines. 

Voor deelnemers  was het mogelijk om de vraag over waar zij windturbines zouden plaatsen (en waarom) over te slaan. Een kwart van de deelnemers heeft de vraag over waar windmolens moeten komen overgeslagen. 

Rapport uitkomsten online raadpleging (PDF - 731kB)
Grondeigenaren 

Grondeigenaren zijn geïnformeerd  over de uitgangspunten die de raden over mogelijke ontwikkelplannen hebben geformuleerd. Uitgangspunt is dat iedereen in de omgeving kan meeprofiteren van eventuele windmolens. Bijvoorbeeld via financiële participatie, een omgevingsfonds of een omwonendenregeling. Een toelichting hierop is gegeven tijdens een  informatiebijeenkomst op 14 februari 2024.

De grondeigenaren zijn via een online vragenlijst gevraagd om hun opvattingen over windenergie te delen. Hun opvattingen zijn belangrijk omdat grondeigenaren een rol kunnen spelen bij de realisatie van mogelijke windturbines. Van de ongeveer 130 aangeschreven grondeigenaren vulden 34 de vragenlijst in.  Ook onder grondeigenaren bestaan er verschillende opvattingen en perspectieven. Zij zijn in meerderheid positief over de ontwikkeling van windenergie in de regio. Wat grondeigenaren met elkaar delen, is de waarde die zij hechten aan het eerlijk delen van de opbrengsten van mogelijke windturbines. Ook gaven zij aan dat er voldoende rekening moet worden gehouden met omwonenden en dat de overlast zoveel mogelijk moet worden beperkt. Grondeigenaren geven verder aan het belangrijk te vinden dat de ontwikkeling van windenergie niet voor tweespalt in de samenleving zorgt.

Rapport opvattingen grondeigenaren (PDF - 236kB)
Adviezen werkgroepen en klankbordgroep 

De argumenten en motivaties die inwoners in de online raadpleging gaven over de verschillende zoekgebieden helpen de werkgroepen bij het opstellen van de adviezen over de zoeklocaties. De werkgroepen en de klankbordgroep hebben nog tot 30 mei de tijd om hun adviezen af te ronden. De uitkomsten van de online raadpleging, de vragenlijst ingevuld door grondeigenaren, de adviezen van de werkgroepen en de klankbordgroep en individuele adviezen en bijdragen vormen met elkaar de resultaten van het participatieproces.

Vragen en antwoorden

Tijdens de bijeenkomsten met de werkgroepen en daarbuiten zijn veel vragen gesteld. De informatie en het overzicht van alle vragen en antwoorden kunt u lezen via:  

Beantwoording van de vragen gesteld tijdens het startbijeenkomst (PDF - 649kB)
Informatie

Wie op de hoogte wil blijven over het proces en de uitkomsten van de verkenning kan zich aanmelden voor de nieuwsbrief windverkenning.

Wilt u aanmelden voor de nieuwsbrief?
•   Meld u hier aan. 

De uitkomsten van de online raadpleging, de vragenlijst ingevuld door grondeigenaren, de adviezen van de werkgroepen en de klankbordgroep en individuele adviezen en bijdragen vormen met elkaar de resultaten van het participatieproces.   

Planning besluitvorming
   5 juni 2024Beeldvormende avond beide gemeenteraden
   27 juni 2024Gezamenlijke commissievergadering
   9 juli 2024Gezamenlijke Raadsvergadering besluitvorming
Beeldvormende avond – 5 juni 2024 

De eerste stap in de besluitvorming is de gezamenlijke beeldvormende avond voor de gemeenteraden van Gorinchem en Molenlanden op woensdagavond 5 juni 2024 van 19:00 tot 22:00 uur in de raadzaal van het stadhuis in Gorinchem. Raadsleden worden op deze avond door het RES-team geïnformeerd over het verloop en de uitkomsten van de windverkenning. Naast de uitkomsten van de inwoners- en ondernemersraadpleging worden ook aanvullende onderzoeken en voortschrijdende inhoudelijke inzichten gepresenteerd. Vertegenwoordigers van de werkgroepen en de klankbordgroep presenteren deze avond hun adviezen aan de raadsleden.

De beeldvormende avond op dinsdag 5 juni begint met de Zeepkist. Inwoners en ondernemers die niet hebben deelgenomen aan een werkgroep of een klankbordgroep en nog willen aangeven aan de aanwezige raadsleden wat zij belangrijk vinden als het gaat om de windverkenning en over windenergie in de Alblasserwaard, kunnen gebruikmaken van de zeepkist. Aanmelden voor de zeepkist kan via de Griffie van gemeente Gorinchem tot uiterlijk 4 juni 2024, 12.00 uur via griffie@gorinchem.nl

Commissievergadering – 27 juni 2024 

In de tweede stap van de besluitvorming wordt de uitkomst van de windverkenning en het raadsvoorstel van de colleges besproken tijdens de gezamenlijke commissievergadering op donderdag 27 juni 2024 van 16:45 uur tot 21:00 uur in Het Bruisend Hart in Hoornaar. De raden van Molenlanden en Gorinchem geven dan hun mening, bepalen hun standpunten en gaan in gesprek met de wethouders.

Aan het begin van deze vergadering kunnen inwoners en ondernemers tegen de raden zeggen wat zij van het raadsvoorstel en de verkenning vinden. Aanmelden voor inspreken kan tot uiterlijk 26 juni 2024, 12:00 uur bij de griffie van Molenlanden via griffie@jouwgemeente.nl

Raadsvergadering – 9 juli 2024 

De laatste stap in de besluitvorming is de gecombineerde raadsvergadering over het voorstel dat ter besluitvorming wordt voorgelegd over uitbreiding van windenergie in regio Alblasserwaard op dinsdag 9 juli vanaf 19:30 uur in Het Bruisend Hart in Hoornaar. 

Provinciale besluitvorming 

Nadat de raden hebben besloten, volgt de provincie in 2025 nog een besluitvormingsproces. De provincie stelt eerst nog een Omgevingseffectrapportage (OER, voorheen PlanMER) op. Hierin staan de resultaten van de onderzochte omgevingseffecten van alle zes de zoeklocaties en van locatie Avelingen en eventuele aanvullende verdiepende onderzoeken.  

Duurzame energie opwekken door zon

Het RES-bod voor grootschalig zon-op-dak is 588 TJ. Daarvan is per minimaal 153 TJ gerealiseerd waarbij meetmoment het voorjaar 2022 was.
Vanuit reeds toegekende SDE++-subsidies weten we dat er de komende twee jaar nog 89 TJ aan aanvullende productie bijkomt (de ‘pijplijn’). Onze resterende ambitie tot aan 2030 is daarmee 346 TJ.

In RES 1.0 is vastgesteld dat we de doelstellingen voor zonne-energie voornamelijk willen realiseren met zon op grote daken. Slechts een klein deel kan worden gerealiseerd met zon op veld. Er moeten minimaal 41 panelen op een dak passen om mee te tellen voor de RES-doelen.

In de RES Alblasserwaard zijn daarom boerenschuren en bedrijfsdaken geïdentificeerd als primaire doelgroepen voor grootschalig zon op dak. Daarnaast richt het project zich op maatschappelijk vastgoed, woningcorporaties en particuliere eigenaren. Particuliere eigenaren vallen niet standaard onder het RES-bod, maar in de Alblasserwaard wordt hier wel invulling aan gegeven met acties op gemeenteniveau.

De afgelopen vier jaar kende zon op dak een gemiddelde jaarlijkse groei van 42%. Als dit groeitempo doorzet dan is ons doel voor zon-op-dak (588 TJ) voor 2030 (ruim) binnen bereik. De verwachting is dat het groeitempo zal afvlakken, omdat de ‘makkelijkste’ daken het eerst zijn vol gelegd. Er zijn ook daken waaraan constructieve aanpassingen nodig zijn om zonnepanelen te kunnen dragen. 

Op de webpagina Zonnepanelen voor zakelijke gebruikers vindt u informatie over subsidies, het informeren van Stedin en andere informatie die nodig is voor het plaatsen van zonnepanelen op grote daken.

Op de webpagina Ik wil zonnepanelen vinden particulieren met kleine daken meer informatie over de aanschaf van zonnepanelen.  

Warmte

De gemeenten Molenlanden en Gorinchem gaan aan de slag met isolatie van de slechtst geïsoleerde woningen conform het Nationaal Isolatie Programma (NIP). Daarnaast is er financiële ondersteuning voor individuele energiebesparende maatregelen.

Gorinchem

De gemeente Gorinchem is in de Gildenwijk gestart met de aanleg van een warmtenet. Het hoofdleidingnet in de wijk is inmiddels gereed. De eerste eengezinswoningen zijn inmiddels aangesloten. Verdere uitrol van dit warmtenet is gepland voor de komende jaren. 

Molenlanden

In 2022 is in Molenlanden een dorpsgerichte aanpak gestart, waarbij bewoners - met hulp van externe procesbegeleiders - worden gestimuleerd om zelf een plan te ontwikkelen voor de warmtetransitie in hun eigen leefomgeving. Meer informatie is te vinden in de Transitievisie Warmte (TVW) van Molenlanden.

Een treffend voorbeeld van deze dorpsgerichte aanpak is te vinden in Bleskensgraaf - Bles2032.

Energiebesparing

Tot en met 2021 leek het RES-doel om in 2030 20% energie te besparen behoorlijk ambitieus. Het energieverbruik in de gebouwde omgeving daalde weliswaar licht, maar in de categorie “energie, industrie, afval en water” was de laatste jaren juist sprake van een lichte toename van het energieverbruik. Het beeld voor 2022 is heel anders. Door de energiecrisis ontstond een prijsprikkel waardoor het energieverbruik zeer sterk is teruggeschroefd. We hebben nog geen regionale cijfers voor 2022, waardoor we niet weten tot hoeveel energiebesparing dit heeft geleid. Voor het behalen van het RES-doel is het belangrijk om het lagere aardgasverbruik te bestendigen.

  • Meer informatie over energiebesparende maatregelen voor particulieren vindt u op de pagina Energie besparen.
  • Meer informatie over de energiebesparingsplicht voor bedrijven vindt u op de pagina Duurzame ondernemer.

Innovatie

De RES-partners hebben ervoor gekozen om innovatie als aanvullende pijler op te nemen in RES 1.0. Zo willen we nieuwe technieken en vernieuwende initiatieven die bijdragen aan de duurzaamheidsopgave omarmen en stimuleren. De energietransitie is een economische kans voor de regio. Interessante initiatieven zijn: onderzoek naar een waterstoftankstation, onderzoek naar energieopslag, de samenwerking met I-lab en de pilot Smart Farmer Grid. Op RES-niveau is er voorjaar 2023 een projectleider innovatie aangesteld om het portfoliomanagement van deze innovaties te professionaliseren en een meer planmatige innovatie-aanpak op regioniveau uit te werken.

Participatie; met elkaar

Een energieneutrale regio in 2050 bereiken we alleen met elkaar. Met beide gemeenten, bedrijven, maatschappelijke organisaties, lokale energiecoöperaties en inwoners.

Vanaf het begin in 2019 zijn er bijeenkomsten geweest waarin samen met betrokken partijen en geïnteresseerden, is nagedacht over het besparen van energie en het opwekken van duurzame energie. 

Dit blijven we doen, omdat keuzes invloed hebben op onze leefomgeving. We vragen steeds inwoners en ondernemers hun zorgen, ideeën en aandachtspunten te (blijven) delen. Dit doen we via nieuwsberichten op de website van de gemeente en de social media pagina’s op Facebook, Twitter, Instagram en Linkedin

Financiële participatie

We streven naar minimaal 50% lokaal eigendom voor RES-projecten. Hiermee wordt beoogd het maatschappelijk draagvlak en de publieke acceptatie voor bijvoorbeeld windmolens en zonneparken te verhogen en bovendien te zorgen dat lusten en lasten van de energietransitie eerlijk verdeeld worden.

Concreet beleid over financiële participatie en lokaal eigendom moet nog worden opgesteld. 

Kijk op Nationaal Programma Energiestrategie (NPERES) om meer te weten over financiële participatie.

Meer informatie

Kijk dan op onderstaande websites of download de documenten om meer te weten over het Klimaatakkoord, het Nationale Programma Regionale Energiestrategie en de RES Alblasserwaard.

RES Alblasserwaard